Çelik Hasırda Tel Çapı, Göz Aralığı ve Q/R Tipi Seçim Rehberi
Şantiyede “çesan demir ölçüleri” diye sorulan şey, aslında çelik hasırın (çesan demirin) tel çapı + göz aralığı + plaka/panel ebatları + hasır tipi (Q/R/TR) kombinasyonudur. RİZDEMİR’in Çelik Hasır (Çesan Demir) ürün sayfasındaki teknik aralıklar ve tablolar, bu ölçüleri doğru okumak için iyi bir referans sunuyor.
Çesan demir (çelik hasır) nedir?
Çesan demir; soğuk çekilmiş çelik tellerin (düz veya nervürlü) en ve boy doğrultusunda belirli aralıklarla dizilip ark kaynağıyla birleştirilmesiyle oluşan, betonarmede donatı amaçlı kullanılan çelik hasırdır. RİZDEMİR, bu ürünleri farklı tel çapı ve boyutlarda ürettiğini; ayrıca ülkemizde yaygın olan Q, R ve TR tipleri olarak sunduğunu belirtir.
Çesan demir ölçülerini belirleyen 5 ana parametre
Aşağıdaki 5 başlık, sahada “çesan demir ölçüsü” dendiğinde kastedilen teknik ölçü setini oluşturur:
1) Tel çapı (mm)
RİZDEMİR çelik hasır için 4,00 mm – 12,00 mm tel çapı aralığı verir.
2) Göz aralığı (mm)
Hasır göz aralığı (tel aralığı) için 50 mm – 250 mm aralığı paylaşılır.
3) Plaka/panel eni (mm)
1200 mm – 2200 mm en aralığı belirtilir.
4) Plaka/panel boyu (mm)
1000 mm – 6000 mm boy aralığı belirtilir.
5) Hasır tipi (Q / R / TR / özel)
RİZDEMİR ürün tipini Standart Q, R, TR veya özel olarak listeler.
Q tipi ve R tipi çesan demir ölçüleri nasıl okunur?
RİZDEMİR sayfasındaki tablolar, sahada en çok konuşulan “Q188”, “Q131”, “R221” gibi kodların arkasındaki ölçüleri görmenizi sağlar.
Q tipi (örnek mantık)
Q tipinde genellikle boy tel çapı ile en tel çapı aynı seçilir ve tabloda boy/en aralıkları eşit görülebilir (ör. 15,0 – 15,0). RİZDEMİR’in Q tablosunda bunu net şekilde görürsünüz:
- Q188/188 → Boy çap: 6,00 | En çap: 6,00 | Boy ara: 15,0 | En ara: 15,0
- Q131/131 → Boy çap: 5,00 | En çap: 5,00 | Boy ara: 15,0 | En ara: 15,0
- Q524/524 → Boy çap: 10,00 | En çap: 10,00 | Boy ara: 15,0 | En ara: 15,0
Tabloda “15,0” gibi değerler yer alıyor; uygulamada bu değerler çoğunlukla “cm” olarak okunur (15,0 → 15 cm = 150 mm). Proje/şantiye dokümanındaki birim standardına göre teyit etmenizi öneririm.
R tipi (örnek mantık)
R tipinde ise boy ve en doğrultusunda farklı tel çapı veya farklı aralık kombinasyonları daha sık görülür. RİZDEMİR’in R tablosunda buna örnekler var:
- R188/188 → Boy çap: 6,00 | En çap: 5,00 | Boy ara: 15,0 | En ara: 25,0
- R221/221 → Boy çap: 6,50 | En çap: 5,00 | Boy ara: 15,0 | En ara: 25,0
- R633/633 → Boy çap: 11,00 | En çap: 6,50 | Boy ara: 15,0 | En ara: 25,0
Bu yüzden “çesan demir ölçüsü” isterken sadece kodu söylemek çoğu zaman yeterli olmaz; en doğrusu kodla birlikte plaka ebatını (en×boy) ve gerekiyorsa filiz (uç payı) taleplerini de netleştirmektir (RİZDEMİR tablolarında sol/sağ/ön/arka filiz alanları da bulunuyor).
En çok sorulan: “Çesan demir kaçlık olur?”
RİZDEMİR’in teknik aralıklarına göre çelik hasırda:
- Tel çapı: 4–12 mm
- Göz aralığı: 50–250 mm
- Plaka eni: 1200–2200 mm
- Plaka boyu: 1000–6000 mm
Yani “kaçlık” sorusunun doğru karşılığı, projeye göre bu dört ölçünün birlikte seçilmesidir.
Hangi uygulamada hangi ölçü daha çok gündeme gelir?
RİZDEMİR, çelik hasırın kullanım alanlarını; betonarme döşemeler, temel/perde duvarlar, endüstriyel zeminler, yol-köprü, tünel-metro, prefabrik elemanlar, istinat duvarları/şev güçlendirme gibi başlıklarda sıralar.
Genel pratikte:
- Döşeme ve endüstriyel zeminlerde hızlı serim ve düzgün donatı dağılımı için standart plaka ebatları ve yaygın Q/R tipleri sık tercih edilir.
- Perde, temel, istinat gibi taşıyıcı elemanlarda ise mühendislik hesabına göre göz aralığı/tel çapı daha kritik hale gelir.
Not: Donatı seçimi mutlaka proje statik hesabı ve ilgili standartlara göre yapılmalıdır. Bu yazı “ölçüleri okuma ve sipariş netleştirme” amaçlıdır.
